عقد مضاربه 2
به قلم محمدرضا مه وکیل پایه یک دادگستری
یکی از اقداماتی که در جهت جریان بخشیدن به ثروت،
و جلوگیری از رکود و در پی آن رونق بخشیدن به اقتصاد می توان انجام داد،
عقد مضاربه است.
عقد مضاربه در علم حقوق کاربرد فراوانی دارد.
مضاربه تجارتی مشروع و حلال است که،
در فقه اسلامی مورد تأیید است.
تعریف عقد مضاربه در قانون:
به موجب ماده 546 قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران:
مضاربه عقدی است که در آن یکی از متعاملین سرمایه را فراهم میکند،
با شرط این که طرف دیگر با آن تجارت کند.
هم چنین دو طرف در سود آن شریک هستند.
صاحب سرمایه،
مالک و فرد عامل،
مضارب نامیده میشود.
به بیان ساده تر:http://www.law.com
قراردادی که بین دو شخص بسته می شود،
و به موجب آن این دو شخص در یک کار شریک می شوند،
به طوری که هزینه مورد نیاز برای کار توسط مالک فراهم شده و مضارب،
انجام کار را بر عهده می گیرد.
مضارب با سرمایه دریافتی از مالک به تجارت می پردازد،
و سود حاصل از تجارت بین آنها طبق قرارداد تقسیم می شود.
محاسبه میزان سهم هر شخص از سود حاصل شده:
1_میزان سهم یعنی حصه هر طرف،
نیز باید ضمن عقد مضاربه مشخص گردد.
این سهم باید به صورت نسبت مشخصی از کل سود تعیین شود.
به عبارتی باید به صورت نسبت کسری باشد یا نسبت درصدی باشد.
برای مثال:
دو سوم از،
40 درصد.
بنابراین اگر میزان سهم هر یک از طرفین،
به صورت مبلغ مشخصی تعیین شود،
چنین قراردادی باطل است.
2_بدین صورت که مضارب حتی اگر هیچ سودی کسب نکند،
مجبور به پرداخت مبلغ تعیین شده به مالک باشد.
3_طرفین باید به نسبت پول و کار،
سود را تقسیم کنند،
در این امر میتوان از یک وکیل کمک گرفت.
ضرر و خسارت در عقد مضاربه بر عهده چه کسی است؟
1_طبق قانون،
ضرر و زیان حاصل از تجارت برعهده مالک است.
ولی اگر در عقد شرط شود که،
مضارب خسارتی را که در معامله بر مالک وارد می شود،
جبران کرده و از دارایی خود به مالک ببخشد،
شرط صحیح است.
2_شرط صحت مضاربه،
قبول خطر از جانب مالک،
و عدم ضمانت مضارب نسبت به سرمایه است.
3_اگر ضرری حاصل شود یا مال تلف شود،
از جیب مالک رفته است.
مگر این که شرط شود که در صورت ضرر،
مضارب باید از پول شخصی خود،
به مالک همان مقدار را بدهد.
همچنین شرایطی که باید در مضاربه رعایت شوند:
1_منعقد کردن قراردادی رسمی و قانونی بین طرفین الزامی است.
2_طرفین باید در صحت کامل عقل بوده،
و در امور خود صاحب اختیار باشند.
3_سرمایه کار باید به صورت نقدی باشد.
4_طلب و بدهی را نمی توان به عنوان سرمایه قرار داد.
5_قرارداد مضاربه می تواند کوتاه مدت یا بلند مدت باشد.
6_مشخص کردن نوع معامله،
در قرارداد الزامی نیست.
7_مضارب نمی تواند سرمایه مالک را به شخص دیگری انتقال دهد،
تا شخص ثالث با سرمایه تجارت نماید.
8_از آنجا که سرمایه متعلق به مالک در اختیار مضارب قرار دارد،
لذا مضارب نسبت به سرمایه امین شناخته می شود،
و مقررات مربوط به امانت نسبت به او جاری است.
9_سرمایه در راه مشروع به کار رود.
10_مضارب توانایی انجام کار را داشته باشد.
شرایط ابطال قرارداد مضاربه:
طبق ماده 551 قانون مدنی،
معامله مضاربه با یکی از شرایط زیر فسخ میگردد:
1_طرفین تمایل به اقاله داشته باشند،
و به صورت توافقی اقدام به لغو مضاربه نمایند.
کسب اطلاعات بیشتر در خصوص اقاله:
1_یکی از طرفین بدون رضایت طرف دیگر معامله را فسخ کند.
2_فوت یکی از طرفین قرارداد،
مبتلا شدن به جنون و در واقع از دست دادن توانایی ذهنی،
برای مدیریت مالی،https://www.mehdadgar.ir
از جمله مواردی هستند که،
موجب فسخ قرارداد مضاربه می شود.
3_البته اگر فرد متوفی در وصیت خود به معامله مضاربه اشاره کند،
مرگ وی باعث فسخ قرارداد نخواهد شد.
4_چنانچه مالک ورشکسته شود،
قرارداد فسخ شده و چون مضارب در سود مضاربه با مالک شریک است،
می تواند سهم خود از سود را خارج از نوبت،
و در واقع قبل از طلبکاران دریافت نماید.
5_اگر کل سرمایه یا سود حاصل از آن،
از بین برود،
قرارداد باطل میشود.
6_در صورتی که امکان انجام تجارت مورد نظر طرفین وجود نداشته باشد،
قرارداد فسخ می شود.
توافقات ذیل در قرارداد مضاربه باطل است:
1_تمام سود متعلق به مالک یا مضارب باشد.
2_اصل سود یا میزان سود مالک تضمین شده باشد.
3_مضارب،
ضامن سرمایه باشد و در صورتی که سرمایه اولیه کاهش یافت،
مضارب جبران نماید.
4_ضرر و زیان حاصل از تجارت به مالک تعلق نگیرد.
در نتیجه:
سودی که از مضاربه به دست میآید کاملا حلال است.
اما امکان حرام شدن این معامله شرعی وجود دارد.
پس اگر کمی بی دقتی شود،
معامله سر از ربا در می آورد.
اگر در قرارداد مضاربه مدت تعیین شده باشد،
هرکدام از طرفین قبل از سر رسید موعد نیز،
می توانند قرارداد را فسخ کنند.
اما اگر مدت مضاربه پایان یابد،
مضارب دیگر نمی تواند با سرمایه مالک به فعالیت تجاری ادامه دهد،
و مکلف به تصفیه حساب با مالک است،
مگر آن که طرفین مضاربه را تمدید یا توافق دیگری نمایند.
چنانچه در خصوص موضوع عقد مضاربه سؤالی یا پرونده ای داشته اید می توانید با وکلای مؤسسه حقوقی محمدرضا مه دادگر در ساعات اداری با شماره 77723606 و 77724264 تماس حاصل فرمایید.