دریافت مهریه از سهمالارث زوج ، نحوه توقیف و فروش اموال موروثی بابت مهریه
یکی از پرسشهای مهم در پروندههای اجرای مهریه این است که اگر شوهر مالی به نام خود نداشته باشد، اما از پدر، مادر یا سایر بستگان خود سهمالارث دریافت کرده باشد، آیا میتوان برای وصول مهریه آن سهمالارث را توقیف کرد؟
پاسخ اصولاً مثبت است. سهمالارثی که به زوج منتقل شده، در صورت وجود شرایط قانونی، میتواند به عنوان یکی از داراییهای زوج برای پرداخت بدهی از جمله مهریه مورد توقیف قرار گیرد. البته توقیف سهمالارث دارای جزئیات و محدودیتهایی است که باید در هر پرونده بهصورت جداگانه بررسی شود.
در این مقاله، نحوه توقیف سهمالارث زوج بابت مهریه، اموال موروثی قابل توقیف، مراحل قانونی توقیف و فروش سهمالارث و موارد مربوط به مستثنیات دین را بررسی میکنیم.
آیا سهمالارث زوج بابت مهریه قابل توقیف است؟
بر اساس ماده ۸۶۷ قانون مدنی، ارث با فوت حقیقی یا فرضی مورث تحقق پیدا میکند. بنابراین، پس از فوت مورث، حق ارث برای وارث ایجاد میشود. از سوی دیگر، قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی اجازه میدهد اموال محکومعلیه، با رعایت مقررات مربوط به مستثنیات دین، برای وصول محکومبه توقیف شود.
بنابراین، اگر زوج پس از فوت مورث، مالک سهمی از ترکه شده باشد، سهمالارث او در اصل میتواند جزو اموال قابل توقیف برای پرداخت مهریه باشد.
برای مثال، اگر پدر زوج فوت کرده و پس از تعیین وراث، زوج مالک یکسوم یا یکچهارم یا هر میزان دیگری از یک ملک موروثی شده باشد، زوجه میتواند با رعایت مقررات قانونی، توقیف سهم زوج از آن ملک را درخواست کند.
نکته بسیار مهم این است که طلبکار فقط میتواند سهم متعلق به بدهکار را توقیف کند و نمیتواند سهم سایر وراث را بابت بدهی زوج توقیف کند.
چه اموالی از سهمالارث زوج قابل توقیف است؟
مهمترین اموالی که ممکن است در قالب سهمالارث زوج برای وصول مهریه مورد توقیف قرار گیرند عبارتاند از:
۱. سهمالارث زوج از ملک
یکی از رایجترین موارد، سهم زوج از خانه، آپارتمان، زمین، مغازه، باغ یا سایر املاک موروثی است.
برای مثال، اگر زوج مالک دو دانگ مشاع از یک ملک ششدانگ موروثی باشد، اصولاً همان سهم متعلق به زوج قابل توقیف است، نه سهم سایر وراث.
در چنین شرایطی ممکن است پس از توقیف، ملک یا سهم مشاع زوج با رعایت مقررات اجرای احکام و حقوق سایر شرکا ارزیابی شده و در صورت فراهم بودن شرایط قانونی، به فروش برسد و مبلغ حاصل از فروش تا میزان طلب زوجه به حساب پرونده اجرایی منظور شود.
۲. سهمالارث از خودرو و وسایل نقلیه
اگر وسیله نقلیه متعلق به مورث بوده و پس از فوت، سهمی از آن به زوج رسیده باشد، حقوق مالی زوج نسبت به آن نیز حسب مورد میتواند موضوع توقیف قرار گیرد.
البته نحوه توقیف و فروش چنین مالی با توجه به وضعیت مالکیت، میزان سهم زوج و مقررات ثبتی و اجرایی متفاوت خواهد بود.
۳. وجه نقد و موجودیهای مالی به ارث رسیده
اگر زوج از مورث خود وجه نقد یا موجودی بانکی به ارث برده و این مبلغ به سهم وی تعلق گرفته باشد، در صورت احراز تعلق مال به زوج، امکان توقیف آن برای وصول مهریه وجود دارد.
۴. سهام و سایر حقوق مالی موروثی
در صورتی که مورث دارای سهام شرکتها، اوراق بهادار یا سایر حقوق مالی قابل انتقال بوده و سهمی از آن به زوج رسیده باشد، این حقوق مالی نیز حسب مورد میتواند در فرآیند اجرای مهریه مورد شناسایی و توقیف قرار گیرد.
در واقع، ملاک اصلی این است که مال یا حق مالی، متعلق به زوج باشد و قانوناً امکان توقیف آن برای پرداخت دین وجود داشته باشد.
آیا قبل از تقسیم ارث هم میتوان سهمالارث زوج را توقیف کرد؟
این موضوع یکی از مهمترین نکات عملی پروندههای توقیف سهمالارث است.
ممکن است مورث فوت کرده باشد اما هنوز ملک یا سایر اموال میان وراث تقسیم نشده باشد. در چنین حالتی، صرف اینکه ملک هنوز به صورت مفروز به نام زوج نشده، لزوماً به این معنا نیست که هیچ حق مالی قابل توقیفی وجود ندارد.
سهم زوج میتواند به صورت مشاع باشد و در صورت احراز مالکیت و میزان سهم وی، امکان اقدام اجرایی نسبت به همان سهم وجود داشته باشد.
با این حال، وضعیت ترکه و بدهیهای متوفی نیز باید بررسی شود؛ زیرا مطابق مواد ۸۶۸ تا ۸۷۰ قانون مدنی، حقوق و دیون مربوط به ترکه قبل از استقرار مالکیت ورثه و تقسیم نهایی آن دارای اهمیت است.
به همین دلیل، در پروندهای که هدف، توقیف سهمالارث زوج است، باید مشخص شود:
– مورث فوت کرده است یا خیر؛
– گواهی انحصار وراثت صادر شده است یا خیر؛
– زوج جزء وراث است یا خیر؛
– میزان سهمالارث زوج چقدر است؛
– ترکه دارای بدهی است یا خیر؛
– مال موروثی چه نوع مالی است؛
– و آیا مال موردنظر مشمول مستثنیات دین میشود یا خیر.
مراحل توقیف سهمالارث زوج بابت مهریه
مرحله اول: ایجاد پرونده اجرایی مهریه
زوجه ابتدا باید از مسیر قانونی اجرای مهریه اقدام کند. سند ازدواج یک سند رسمی لازمالاجرا است و مقررات اجرای اسناد رسمی برای آن قابل استفاده است. در مقررات اجرایی، برای مهریه نسبت به اموال منقول و برخی تعهدات، درخواست اجرا از دفترخانه مربوط و در خصوص املاک ثبتشده نیز مقررات خاص ثبتی وجود دارد.
همچنین در رویه اجرایی، شناسایی و توقیف اموال زوج از طریق اجرای ثبت مورد توجه قرار گرفته است. آییننامه شناسایی و توقیف اموال مدیون نیز ادارات اجرای ثبت را مکلف کرده است برای شناسایی اموال و حقوق مالی متعهد از مراجع مختلف استعلام کنند.
مرحله دوم: معرفی یا شناسایی سهمالارث زوج
اگر زوجه از وجود مال موروثی اطلاع داشته باشد، بهتر است اطلاعات مربوط به مورث، ملک یا مال موروثی، پلاک ثبتی، محل وقوع ملک و مشخصات سایر وراث تا حد امکان ارائه شود.
در صورتی که مال شناساییشده باشد، درخواست توقیف سهم متعلق به زوج مطرح میشود.
در مسیر قضایی نیز قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، سازوکارهایی برای شناسایی اموال محکومعلیه پیشبینی کرده است؛ از جمله استعلام از مراجع مرتبط با املاک و سایر مراجع دارای اطلاعات مالی.
مرحله سوم: توقیف سهم زوج
پس از احراز مالکیت زوج، سهم وی تا میزان طلب و هزینههای قانونی مربوط توقیف میشود.
اگر مال به صورت مشاع میان چند وارث باشد، اصل بر این است که سهم مشاع زوج موضوع توقیف قرار گیرد و حقوق سایر وراث محفوظ بماند.
مرحله چهارم: ارزیابی مال
در صورت ادامه عملیات اجرایی و ضرورت فروش، مال توقیفشده توسط کارشناس ارزیابی میشود تا ارزش آن مشخص شود.
اگر ارزش سهم توقیفشده بیشتر از میزان مهریه و هزینههای اجرایی باشد، اصولاً توقیف و فروش باید در حدود میزان لازم برای استیفای طلب انجام شود و مازاد متعلق به مالک مال خواهد بود.
مرحله پنجم: مزایده و وصول مهریه
در صورت فراهم بودن شرایط قانونی فروش، مال از طریق تشریفات اجرایی مربوط به فروش میرسد و مبلغ حاصل، پس از کسر هزینهها و رعایت حقوق مقدم احتمالی، بابت طلب زوجه مورد استفاده قرار میگیرد.
آیا سهمالارث مربوط به منزل مسکونی زوج همیشه قابل توقیف است؟
خیر.
یکی از مهمترین استثناها، مستثنیات دین است.
اگر سهمالارث زوج مربوط به منزل مسکونیای باشد که محل سکونت او و افراد تحت تکفل وی است و شرایط قانونی مستثنیات دین را داشته باشد، ممکن است توقیف و فروش آن با محدودیت مواجه شود.
اداره کل حقوقی قوه قضاییه نیز در نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۳۴۱ درباره سهمالارث زوج از یک ملک مسکونی، بر این نکته تأکید کرده که اگر سهمالارث زوج محل سکونت وی باشد و با رعایت شأن عرفی، در حد نیاز او و افراد تحت تکفلش قرار گیرد، میتواند در زمره مستثنیات دین قرار بگیرد.
بنابراین نمیتوان گفت هر ملک موروثی بدون استثنا قابل توقیف است؛ بلکه وضعیت سکونت، شأن عرفی، میزان نیاز و سایر شرایط قانونی باید بررسی شود.
آیا سهمالارث آینده زوج را میتوان بابت مهریه توقیف کرد؟
خیر؛ باید میان ارثی که بالفعل به زوج تعلق گرفته و ارث احتمالی آینده تفاوت قائل شد.
تا زمانی که مورث زنده است، صرف احتمال اینکه زوج در آینده از او ارث ببرد، به معنی وجود یک مال فعلی متعلق به زوج نیست. بنابراین نمیتوان صرفاً به استناد احتمال ارث بردن در آینده، مال شخص دیگری را بابت بدهی زوج توقیف کرد.
https://www.google.com/goto?url=CAESXwHrOzAV9btO_qTJXFi9r4W36dzNSgC1xUD__cebohniXTo8uBJ_zeIgW4tJgKpiqbsnLS8zPhjMMtdgosNbycPhnaLGjT6Wedhhn3ayo33BwjLsA_OFb2owacsUWmTd
اما پس از فوت مورث و تحقق ارث، موضوع کاملاً متفاوت است و سهمی که قانوناً به زوج تعلق میگیرد میتواند حسب شرایط، موضوع اقدامات اجرایی قرار گیرد. ماده ۸۶۷ قانون مدنی نیز تحقق ارث را به فوت حقیقی یا فرضی مورث مرتبط کرده است.
اگر زوج سهمالارث خود را منتقل کند چه میشود؟
اگر پس از ایجاد دین و در شرایطی که انتقال با انگیزه فرار از پرداخت دین انجام شده باشد، موضوع میتواند از منظر مقررات مربوط به انتقال مال به قصد فرار از ادای دین بررسی شود.
ماده ۲۱ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی برای انتقال مال توسط مدیون با انگیزه فرار از ادای دین و در شرایط مقرر قانونی، ضمانت اجرا پیشبینی کرده است.
بنابراین در پروندههای مهریه، بررسی سوابق نقلوانتقال اموال زوج و زمان انتقال اهمیت زیادی دارد.
برای توقیف سهمالارث زوج چه مدارکی لازم است؟
بسته به وضعیت پرونده، مدارک زیر میتواند برای پیگیری مؤثر پرونده مورد نیاز باشد:
– سند ازدواج و مدارک مربوط به مهریه؛
– مدارک هویتی زوجه؛
– اطلاعات مربوط به زوج؛
– گواهی انحصار وراثت مورث؛
– مشخصات ملک یا مال موروثی؛
– پلاک ثبتی در صورت وجود؛
– اطلاعات مربوط به سایر وراث؛
– مدارک مربوط به انتقال یا تقسیم ترکه، در صورت وجود؛
– و مستندات مربوط به پرونده اجرایی مهریه.
هرچه اطلاعات دقیقتری از مال موروثی در اختیار اجرای ثبت یا اجرای احکام قرار گیرد، شناسایی و توقیف سهم زوج نیز میتواند با سهولت بیشتری انجام شود.
جمعبندی
سهمالارث زوج میتواند یکی از مهمترین اموالی باشد که زوجه برای وصول مهریه به سراغ آن میرود. اگر زوج از مورث خود ملک، زمین، آپارتمان، خودرو، وجه نقد، سهام یا سایر حقوق مالی به ارث برده باشد، در صورت وجود شرایط قانونی، امکان شناسایی و توقیف سهم متعلق به زوج وجود دارد.نکاتی در خصوص مهریه
با این حال، توقیف سهمالارث نیازمند بررسی دقیق وضعیت ترکه، میزان سهم زوج، دیون متوفی، نوع مال، مشاع یا مفروز بودن آن و همچنین موضوع مستثنیات دین است. بهخصوص در مورد ملکی که محل سکونت زوج است، نمیتوان بدون بررسی شرایط قانونی، حکم کلی به قابل توقیف بودن آن داد.
به همین دلیل، پیش از اقدام برای توقیف سهمالارث، بررسی وضعیت ثبتی و مالی ترکه و انتخاب مسیر مناسب اجرایی اهمیت زیادی دارد.
وکیل متخصص در اجرای مهریه
وکیل محمدرضا مه، وکیل متخصص در امور اجرای مهریه، با بررسی وضعیت مالی زوج، اموال و حقوق مالی وی و امکان شناسایی و توقیف داراییها، میتواند در مسیر قانونی وصول مهریه و پیگیری عملیات اجرایی در کنار موکل باشد.
در برخی پروندهها، با توجه به شرایط مالی موکل، حقالوکاله میتواند با توافق و متناسب با شرایط مالی موکل تنظیم شده و دریافت آن به انتهای کار موکول شود.
برای بررسی امکان توقیف سهمالارث زوج و سایر اموال وی، بهتر است پیش از هر اقدام، وضعیت پرونده و اسناد مربوط به صورت تخصصی بررسی شود.
آیا سهمالارث شوهر بابت مهریه قابل توقیف است؟
بله، در صورتی که سهمالارث بالفعل به زوج تعلق گرفته باشد و مشمول مستثنیات دین نباشد، اصولاً امکان توقیف آن برای وصول مهریه وجود دارد.
آیا میتوان سهم سایر وراث را نیز بابت بدهی زوج توقیف کرد؟
خیر. مسئولیت پرداخت بدهی زوج متوجه داراییهای خود اوست و اصولاً نمیتوان سهم سایر وراث را بابت بدهی شخصی زوج توقیف کرد.
آیا سهمالارث از خانه محل سکونت زوج قابل توقیف است؟
ممکن است در صورت وجود شرایط قانونی، خانه در زمره مستثنیات دین قرار گیرد. تشخیص آن به وضعیت ملک، میزان نیاز و شأن عرفی زوج و افراد تحت تکفل او بستگی دارد.
آیا ارث احتمالی آینده زوج قابل توقیف است؟
صرف احتمال ارث بردن در آینده، مال فعلی و قابل توقیفی برای زوج ایجاد نمیکند. پس از فوت مورث و تحقق ارث، وضعیت حقوقی متفاوت خواهد بود.
آیا برای توقیف سهمالارث زوج باید ملک به نام او سند خورده باشد؟
الزاماً خیر. در بسیاری از موارد، با احراز مالکیت و سهم مشاع زوج، امکان اقدام اجرایی وجود دارد؛ اما وضعیت ثبتی و حقوقی ملک باید بررسی شود.