این یکی از مهمترین سؤالاتی است که پس از برگشت خوردن چک برای دارنده آن مطرح میشود. برخلاف تصور عمومی، هر چک برگشتی الزاماً منجر به مسئولیت کیفری صادرکننده نمیشود و برای طرح شکایت کیفری چک باید شرایط قانونی لازم وجود داشته باشد.
در قانون صدور چک، برای برخی از چکهای پرداختنشده امکان تعقیب کیفری صادرکننده پیشبینی شده است؛ اما در مواردی مانند چک سفیدامضا، برخی چکهای تضمینی یا مشروط و برخی موارد مربوط به تاریخ چک، وصف کیفری منتفی میشود.
در ادامه، مهمترین شرایط کیفری شدن چک برگشتی و مهلت قانونی طرح شکایت را بررسی میکنیم.
چک چه زمانی جنبه کیفری دارد؟
در حالت کلی، زمانی که چک صادر شده و در موعد مقرر قابل پرداخت نباشد و بانک برای آن گواهی عدم پرداخت صادر کند، ممکن است شرایط برای تعقیب کیفری صادرکننده فراهم شود.
یکی از مصادیق مهم، صدور چک بلامحل است؛ یعنی صادرکننده در زمان ارائه چک، وجه قابل پرداخت را در حساب خود نداشته باشد یا به دلایل قانونی امکان پرداخت وجه چک وجود نداشته باشد.
همچنین مطابق ماده ۱۰ قانون صدور چک، صدور چک با علم به بسته بودن حساب بانکی نیز در حکم صدور چک بلامحل است.
با این حال، برای بررسی جنبه کیفری چک باید علاوه بر برگشت خوردن چک، علت صدور چک، شرایط آن، تاریخها و مهلتهای قانونی نیز بررسی شود.
چه چکهایی جنبه کیفری ندارند؟
قانون صدور چک در ماده ۱۳، موارد مشخصی را بیان کرده که در صورت اثبات آنها، صادرکننده بابت صدور چک قابل تعقیب کیفری نیست.
چک سفید امضا
اگر ثابت شود چک به صورت سفیدامضا صادر شده است، صادرکننده بابت صدور چک بلامحل قابل تعقیب کیفری نخواهد بود.
البته تشخیص اینکه چک واقعاً سفیدامضا صادر شده یا خیر، موضوعی اثباتی است و ممکن است به قراردادها، رسیدها، پیامها و سایر ادله موجود در پرونده نیاز داشته باشد.
چک بابت تضمین
اگر چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی صادر شده باشد و این موضوع در پرونده قابل اثبات باشد، مطابق ماده ۱۳، صادرکننده از جهت صدور چک قابل تعقیب کیفری نخواهد بود. این موضوع میتواند حتی در مواردی که عبارت تضمینی در متن چک درج نشده، با ادله دیگر اثبات شود.
بنابراین صرف عنوانی که طرفین به چک دادهاند کافی نیست و باید شرایط واقعی صدور چک و مدارک موجود بررسی شود.
چک مشروط
چنانچه وصول وجه چک منوط به تحقق یک شرط باشد و این موضوع مطابق قانون قابل اثبات باشد، صادرکننده قابل تعقیب کیفری نخواهد بود.
برای مثال، اگر چک در ارتباط با یک قرارداد صادر شده و طرفین توافق کرده باشند که وصول آن منوط به انجام تعهد خاصی باشد، بررسی قرارداد و سایر اسناد میتواند در تشخیص وصف کیفری چک اهمیت داشته باشد.
چک بدون تاریخ یا دارای تاریخ مؤخر نسبت به تاریخ واقعی صدور
مطابق ماده ۱۳ قانون صدور چک، اگر ثابت شود چک بدون تاریخ صادر شده یا تاریخ واقعی صدور چک مقدم بر تاریخی بوده که در متن چک درج شده است، صادرکننده قابل تعقیب کیفری نخواهد بود.
بنابراین تاریخ واقعی صدور چک در برخی پروندهها اهمیت زیادی دارد و ممکن است برای اثبات آن به اسناد و مدارک مختلف نیاز باشد.
در چه شرایطی چک جنبه کیفری دارد؟
مهلت شکایت کیفری چک چقدر است؟
یکی از مهمترین نکات در پروندههای چک برگشتی، رعایت مهلتهای قانونی است.
مطابق ماده ۱۱ قانون صدور چک، دارنده باید ظرف شش ماه از تاریخ صدور چک برای وصول آن به بانک مراجعه کند و پس از دریافت گواهی عدم پرداخت نیز ظرف شش ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت، شکایت کیفری خود را مطرح کند؛ در غیر این صورت، حق شکایت کیفری از بین خواهد رفت.
همچنین قانون در خصوص «دارنده» مقررات خاصی دارد و شخصی که چک پس از برگشت از بانک به او منتقل شده، اصولاً حق شکایت کیفری نخواهد داشت، مگر در مواردی که قانون استثنا کرده است.
به همین دلیل، در پروندههای چک برگشتی نباید طرح شکایت را بدون توجه به تاریخ چک و تاریخ گواهی عدم پرداخت به تأخیر انداخت.
تفاوت شکایت کیفری چک با مطالبه وجه چک
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور شود برای هر چک برگشتی باید حتماً شکایت کیفری مطرح شود.
در حالی که مطالبه وجه چک و تعقیب کیفری صادرکننده دو موضوع متفاوت هستند.
ممکن است یک چک از نظر کیفری قابل تعقیب نباشد، اما دارنده همچنان بتواند از روشهای حقوقی یا اجرایی برای مطالبه وجه آن استفاده کند.
برای مثال، اگر تضمینی بودن چک اثبات شود، ممکن است وصف کیفری منتفی باشد؛ اما این موضوع لزوماً به معنای از بین رفتن حق دارنده برای مطالبه وجه چک نیست.
بنابراین قبل از انتخاب روش اقدام، باید مشخص شود:
در چه شرایطی چک جنبه کیفری دارد؟
– آیا چک شرایط شکایت کیفری را دارد؟
– آیا مهلت شکایت کیفری باقی است؟
– آیا چک بابت تضمین یا مشروط صادر شده است؟
– آیا امکان مطالبه وجه از مسیر حقوقی وجود دارد؟
– آیا امکان استفاده از اقدامات اجرایی وجود دارد؟
برای شکایت کیفری چک چه مدارکی لازم است؟
بسته به شرایط پرونده، مهمترین مدارک میتواند شامل موارد زیر باشد:
– اصل چک
– گواهی عدم پرداخت بانک
– مدارک هویتی دارنده
– قرارداد یا توافق مربوط به صدور چک
– رسیدها و اسناد پرداخت
– اسناد مربوط به علت صدور چک
– پیامها یا مکاتبات مرتبط با معامله، در صورت وجود
– مدارک مربوط به انتقال چک
در پروندههایی که درباره تضمینی یا مشروط بودن چک اختلاف وجود دارد، قرارداد و سایر اسناد مرتبط میتواند نقش مهمی در تشخیص موضوع داشته باشد.
آیا برای دعوای چک به وکیل نیاز است؟
پروندههای مربوط به چک ممکن است همزمان جنبه کیفری، حقوقی و اجرایی داشته باشند. به همین دلیل، انتخاب مسیر مناسب بدون بررسی اسناد میتواند باعث از دست رفتن برخی فرصتهای قانونی شود.
در چه شرایطی چک جنبه کیفری دارد؟
بهخصوص در پروندههایی که موضوعاتی مانند چک تضمینی، چک سفیدامضا، چک مشروط، انتقال چک پس از برگشت یا اختلاف درباره تاریخ واقعی صدور چک مطرح است، بررسی دقیق مدارک اهمیت بیشتری دارد.
مشاوره و پذیرش پروندههای چک
اگر چک شما برگشت خورده یا بابت یک فقره چک علیه شما اقدام شده است، میتوانید پیش از هر اقدام، مدارک پرونده را برای بررسی شرایط قانونی در اختیار وکیل قرار دهید.
محمدرضا مه، وکیل پایه یک دادگستری، در زمینه دعاوی مرتبط با چک، از جمله بررسی امکان طرح شکایت کیفری، مطالبه وجه چک و دفاع در پروندههای مرتبط، خدمات حقوقی ارائه میکند.
در برخی پروندههای دعاوی چک، با توجه به شرایط پرونده و توافق طرفین، امکان تنظیم نحوه پرداخت حقالوکاله بهصورت مرحلهای یا توافق بر پرداخت بخشی از حقالوکاله در پایان کار وجود دارد. شرایط همکاری و میزان حقالوکاله پیش از شروع کار، متناسب با موضوع و وضعیت پرونده تعیین و مورد توافق قرار میگیرد.
در چه شرایطی چک جنبه کیفری دارد؟
سوالات متداول درباره جنبه کیفری چک
آیا هر چک برگشتی جنبه کیفری دارد؟
خیر. برگشت خوردن چک بهتنهایی برای نتیجهگیری درباره وصف کیفری کافی نیست. باید شرایط صدور چک، علت عدم پرداخت، موارد مندرج در ماده ۱۳ و مهلتهای قانونی بررسی شود.
در چه شرایطی چک جنبه کیفری دارد؟
مهلت شکایت کیفری چک چند ماه است؟
دارنده باید ظرف شش ماه از تاریخ صدور چک برای وصول آن به بانک مراجعه کند و پس از صدور گواهی عدم پرداخت نیز ظرف شش ماه شکایت کیفری خود را مطرح کند.
آیا چک تضمینی قابل شکایت کیفری است؟
اگر تضمینی بودن چک اثبات شود، مطابق ماده ۱۳ قانون صدور چک، صادرکننده بابت صدور آن قابل تعقیب کیفری نخواهد بود؛ با این حال ممکن است دارنده از طرق حقوقی یا اجرایی برای مطالبه وجه اقدام کند.
آیا چک سفیدامضا جنبه کیفری دارد؟
در صورتی که سفیدامضا بودن چک اثبات شود، صادرکننده از بابت صدور چک قابل تعقیب کیفری نخواهد بود.
در چه شرایطی چک جنبه کیفری دارد؟
آیا برای چک برگشتی باید شکایت کیفری کرد؟
خیر. با توجه به شرایط پرونده ممکن است مسیر حقوقی یا اجرایی برای مطالبه وجه مناسب باشد. انتخاب مسیر باید با توجه به نوع چک، علت صدور، تاریخها و مدارک پرونده انجام شود.
برای بررسی چک برگشتی چه مدارکی همراه داشته باشیم؟
اصل چک، گواهی عدم پرداخت، قرارداد یا توافق مربوط به چک و هر مدرکی که علت صدور چک یا رابطه مالی طرفین را نشان دهد، برای بررسی اولیه مفید است.
در چه شرایطی چک جنبه کیفری دارد؟
توجه: تشخیص نهایی جنبه کیفری چک به شرایط و مستندات هر پرونده بستگی دارد و این مقاله جایگزین بررسی اختصاصی پرونده توسط وکیل نیست.
