ابلاغ واقعی و ابلاغ قانونی چیست؟ تفاوت ابلاغ واقعی و قانونی
وقتی یک پرونده در دادگاه مطرح می‌شود، اطلاع‌رسانی درباره دادخواست، وقت رسیدگی، تصمیمات دادگاه و آرای صادرشده اهمیت زیادی دارد. یکی از موضوعاتی که در بسیاری از پرونده‌های حقوقی و کیفری باعث ایجاد سؤال می‌شود، تفاوت ابلاغ واقعی و ابلاغ قانونی است.
ممکن است شخصی بگوید: «من خودم ابلاغیه را دریافت نکرده‌ام» یا «اصلاً ابلاغیه را ندیده‌ام؛ پس مهلت اعتراض برای من شروع نشده است.»
اما از نظر حقوقی، صرف اینکه شخص شخصاً برگه‌ای را در دست نگرفته یا پیامک ابلاغ را مشاهده نکرده باشد، لزوماً به معنی عدم تحقق ابلاغ نیست.
در این مقاله بررسی می‌کنیم که ابلاغ واقعی چیست، ابلاغ قانونی چیست، تفاوت این دو در چیست و ابلاغ الکترونیکی در سامانه ثنا چه وضعیتی دارد.
—
ابلاغ واقعی چیست؟
به طور کلی، زمانی که اوراق قضایی مستقیماً به خود شخص مخاطب ابلاغ شود، از آن به عنوان ابلاغ واقعی یاد می‌شود.
برای مثال، فرض کنید دادگاه برای خوانده یک پرونده، اخطاریه تعیین وقت رسیدگی صادر کرده است. مأمور ابلاغ به نشانی مقرر مراجعه می‌کند و اوراق را مستقیماً به خود خوانده تحویل می‌دهد و رسید دریافت می‌کند.
این نمونه، مصداق ابلاغ واقعی است.
ماده ۶۸ قانون آیین دادرسی مدنی مقرر کرده است که مأمور ابلاغ باید اوراق را به شخص خوانده تسلیم کند و در برگ دیگر اخطاریه از وی رسید بگیرد. همچنین اگر مخاطب از گرفتن اوراق خودداری کند، مأمور باید امتناع او را در برگ اخطاریه قید و اوراق را اعاده کند.
بنابراین، عنصر مهم در ابلاغ واقعی این است که مخاطب خود شخصاً طرف ابلاغ قرار گرفته باشد.
—
ابلاغ قانونی چیست؟
ابلاغ قانونی زمانی مطرح می‌شود که اوراق قضایی مستقیماً به شخص مخاطب تحویل نشده، اما ابلاغ مطابق تشریفات مقرر قانونی انجام شده باشد.
برای نمونه، مطابق ماده ۶۹ قانون آیین دادرسی مدنی، اگر مأمور ابلاغ نتواند اوراق را به شخص خوانده برساند، در شرایط مقرر می‌تواند اوراق را در نشانی تعیین‌شده به یکی از بستگان یا خادمان وی که شرایط قانونی لازم را داشته باشد، ابلاغ کند. نام و سمت دریافت‌کننده نیز باید در نسخه مربوط درج شود.
همچنین در مواردی که شخص مخاطب یا افراد مقرر در ماده ۶۹ در محل حضور نداشته باشند یا از دریافت اوراق خودداری کنند، ماده ۷۰ قانون آیین دادرسی مدنی تشریفات دیگری را پیش‌بینی کرده است؛ از جمله درج موضوع در اوراق و الصاق نسخه دوم در نشانی تعیین‌شده.
پس به زبان ساده:
ابلاغ واقعی = ابلاغ مستقیم به خود مخاطب
ابلاغ قانونی = ابلاغ مطابق تشریفات قانونی، بدون اینکه الزاماً اوراق مستقیماً به خود مخاطب تحویل شده باشد.
—
تفاوت ابلاغ واقعی و ابلاغ قانونی چیست؟
مهم‌ترین تفاوت این دو نوع ابلاغ، نحوه رسیدن اوراق قضایی به مخاطب است.
در ابلاغ واقعی، شخص مخاطب مستقیماً اوراق را دریافت می‌کند.
اما در ابلاغ قانونی، قانون روش دیگری را برای معتبر دانستن ابلاغ پیش‌بینی کرده است؛ برای مثال، در شرایط مقرر، اوراق ممکن است به یکی از بستگان یا خادمان واجد شرایط تحویل داده شود یا مطابق مقررات در محل الصاق شود.
بنابراین، نمی‌توان گفت هر ابلاغی که شخصاً توسط مخاطب دریافت نشده، باطل است.
اگر تشریفات قانونی رعایت شده باشد، ابلاغ قانونی می‌تواند دارای آثار حقوقی باشد.
البته ماده ۸۳ قانون آیین دادرسی مدنی مقرر می‌کند که در مواردی که اوراق به شخصی غیر از مخاطب ابلاغ می‌شود، ابلاغ زمانی معتبر است که برای دادگاه محرز شود اوراق به اطلاع مخاطب رسیده است.
—
آیا ابلاغ قانونی معتبر است؟
بله، ابلاغ قانونی در صورت رعایت تشریفات مقرر قانونی می‌تواند معتبر و دارای آثار حقوقی باشد.
یکی از اشتباهات رایج این است که شخص تصور کند چون خودش ابلاغیه را دریافت نکرده، بنابراین هیچ مهلت قانونی نیز برای او آغاز نشده است.
این تصور همیشه درست نیست.
در بسیاری از موارد، قانون برای جلوگیری از متوقف شدن روند دادرسی، روش‌هایی را برای ابلاغ پیش‌بینی کرده است که در صورت رعایت شرایط قانونی، آثار ابلاغ بر آن مترتب می‌شود.
به همین دلیل، صرف ادعای اینکه «من ابلاغیه را شخصاً ندیدم» به تنهایی برای بی‌اثر کردن یک ابلاغ کافی نیست و باید شرایط و نحوه انجام ابلاغ بررسی شود.
—
اگر مخاطب از گرفتن ابلاغیه خودداری کند چه می‌شود؟
یکی از نکات مهم این است که امتناع از دریافت اوراق قضایی لزوماً باعث از بین رفتن اثر ابلاغ نمی‌شود.
مطابق ماده ۶۸ قانون آیین دادرسی مدنی، اگر مخاطب از گرفتن اوراق خودداری کند، مأمور ابلاغ باید این موضوع را در برگ اخطاریه قید و آن را اعاده کند. همچنین قانون برای برخی وضعیت‌های دیگر، تشریفات خاصی را در مواد بعدی پیش‌بینی کرده است.
بنابراین، نمی‌توان با خودداری از دریافت اوراق قضایی، به طور مطلق مانع ادامه فرآیند ابلاغ شد.
—
ابلاغ الکترونیکی در سامانه ثنا واقعی است یا قانونی؟
این قسمت یکی از مهم‌ترین بخش‌های بحث ابلاغ در شرایط فعلی است.
امروزه بخش قابل توجهی از ابلاغ‌های قضایی از طریق سامانه ابلاغ الکترونیکی و حساب کاربری مخاطب انجام می‌شود.
مطابق ماده ۱۳ آیین‌نامه نحوه استفاده از سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی، وصول الکترونیکی اوراق قضایی به حساب کاربری مخاطب در سامانه ابلاغ، ابلاغ محسوب می‌شود.
همچنین رؤیت اوراق قضایی در سامانه ابلاغ با ثبت زمان و سایر جزئیات ذخیره می‌شود و آثار ابلاغ واقعی بر آن مترتب خواهد شد.
بنابراین، در ابلاغ الکترونیکی باید میان وصول ابلاغیه به حساب کاربری و رؤیت آن دقت کرد.ابلاغیه چیست؟ اگر ابلاغیه دادگاه برای ما آمد چه کار کنیم؟ قسمت1
همچنین ارسال پیامک به تلفن همراه، صرفاً نقش اطلاع‌رسانی دارد و ملاک اصلی تحقق ابلاغ الکترونیکی، وصول اوراق به حساب کاربری مخاطب در سامانه ابلاغ است. این موضوع در نظریه‌های مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
—
اگر پیامک ثنا را نبینیم، ابلاغ انجام نشده است؟
خیر؛ صرف ندیدن پیامک به این معنا نیست که ابلاغ قضایی انجام نشده است.
پیامک معمولاً برای اطلاع‌رسانی درباره ورود ابلاغیه به حساب کاربری ارسال می‌شود و خود پیامک، ملاک اصلی تحقق ابلاغ نیست.
در مقررات مربوط به ابلاغ الکترونیکی، وصول اوراق به حساب کاربری مخاطب در سامانه ابلاغ اهمیت دارد. بنابراین، شخصی که پیامک را ندیده است نمی‌تواند صرفاً بر اساس ندیدن پیامک نتیجه بگیرد که ابلاغ قضایی نسبت به او انجام نشده است.
—
آیا ندیدن ابلاغیه در ثنا باعث بی‌اعتباری آن می‌شود؟
در حالت عادی، صرف اینکه شخص وارد سامانه نشده یا ابلاغیه را مشاهده نکرده است، موجب بی‌اعتباری ابلاغ نمی‌شود.
ماده ۱۳ آیین‌نامه مربوط به ابلاغ الکترونیکی، برای خودداری از مراجعه به سامانه نیز اثر حقوقی در نظر گرفته است.https://www.google.com/goto?url=CAES4gEB6zswFVoBbMyqfu-h0wQVr_OB9pJOMDFt4gXn2wEmE7Sw_mP80pjD_zY53sxE3TNSvjcobz2gmjpUsr2ZL_Vf9kG-wvWjb-ddO3erpUEy8EZ8YbKEQ3UKXHDdcQhj-tI3GeCHTTbC8IypAYWAzRlWeYsjO3VlGt_F63irdlIh0W792cCvILNcIAY-z_xYBGgDqEW-yQaaApKjVoYSpZ3hK2ao41fOXwPhzok6gXb1NkYm2AJOqxrl1MWJQQfXMw4YeqgvTG0FT3imrcDHyhic2kqXin69EiJ6bvyPCF53fql_
با این حال، در همان مقررات پیش‌بینی شده که مخاطب در صورت وجود شرایط خاص، از جمله عدم دسترسی یا نقص در سامانه رایانه‌ای یا مخابراتی، می‌تواند حسب مورد عدم اطلاع خود را اثبات کند.
بنابراین، بررسی وضعیت فنی سامانه، تاریخ وصول ابلاغیه و زمان مشاهده آن می‌تواند در برخی پرونده‌ها اهمیت داشته باشد.
—
چرا تفاوت ابلاغ واقعی و قانونی اهمیت دارد؟
اهمیت این موضوع از آن جهت است که بسیاری از مهلت‌های قانونی با ابلاغ تصمیم یا رأی دادگاه ارتباط دارند.
برای مثال، در موضوعاتی مانند:
– مهلت تجدیدنظرخواهی
– مهلت واخواهی
– مهلت اعتراض به برخی تصمیمات قضایی
– مهلت انجام برخی اقدامات قانونی
– آثار مربوط به احکام غیابی
تاریخ و نحوه ابلاغ می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.
به همین دلیل، در یک پرونده واقعی، فقط نباید به این سؤال اکتفا کرد که «ابلاغیه را دیده‌ام یا نه؟»
بلکه باید بررسی شود:
ابلاغ چگونه انجام شده است؟
در چه تاریخی انجام شده است؟
به چه شخصی تحویل شده است؟
آیا تشریفات قانونی رعایت شده است؟
آیا ابلاغ الکترونیکی بوده و چه زمانی در حساب کاربری وصول یا رؤیت شده است؟
پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند در تعیین آثار ابلاغ مؤثر باشد.
—
یک مثال ساده برای تفاوت ابلاغ واقعی و قانونی
فرض کنید شخص «الف» خوانده یک پرونده است.
حالت اول: ابلاغ واقعی
مأمور ابلاغ به نشانی قانونی مراجعه می‌کند و شخص «الف» را پیدا کرده و اوراق قضایی را مستقیماً به او تحویل می‌دهد.
این حالت، نمونه‌ای از ابلاغ واقعی است.
حالت دوم: ابلاغ قانونی
مأمور ابلاغ شخص «الف» را پیدا نمی‌کند، اما شرایط قانونی برای تحویل اوراق به یکی از بستگان یا خادمان وی فراهم است و ابلاغ مطابق ماده ۶۹ انجام می‌شود.
در این حالت، ابلاغ قانونی است.
حالت سوم: ابلاغ الکترونیکی
ابلاغیه در حساب کاربری شخص در سامانه ابلاغ الکترونیکی قرار می‌گیرد و مطابق مقررات، وصول آن به حساب کاربری، ابلاغ محسوب می‌شود و رؤیت آن نیز آثار ابلاغ واقعی را دارد.
—
تفاوت ابلاغ واقعی و قانونی در یک نگاه
موضوع| ابلاغ واقعی| ابلاغ قانونی
مخاطب| خود شخص| شخص یا روش مقرر در قانون
نحوه ابلاغ| مستقیم به مخاطب| مطابق تشریفات قانونی
دریافت مستقیم توسط مخاطب| وجود دارد| لزوماً وجود ندارد
رعایت تشریفات قانونی| ضروری| ضروری
امکان ایجاد آثار حقوقی| بله| بله، در صورت تحقق شرایط قانونی
—
نکته مهم برای مخاطبان پرونده‌های قضایی
اگر برای شما ابلاغیه قضایی صادر شده است، بهتر است موضوع را به «دیدم یا ندیدم» محدود نکنید.
نوع ابلاغ، تاریخ ابلاغ و مفاد ابلاغیه هر سه اهمیت دارند.
به‌خصوص در مواردی که مهلت اعتراض یا دفاع در حال سپری شدن است، تأخیر در بررسی ابلاغیه می‌تواند باعث از دست رفتن فرصت‌های قانونی شود.
اگر نسبت به معتبر بودن یک ابلاغ، تاریخ شروع مهلت اعتراض یا نحوه محاسبه مهلت قانونی تردید دارید، بررسی دقیق پرونده و سوابق ابلاغ اهمیت زیادی دارد.
—
سوالات متداول درباره ابلاغ واقعی و قانونی
۱. ابلاغ واقعی چیست؟
ابلاغ واقعی به طور کلی به ابلاغ مستقیم اوراق قضایی به شخص مخاطب گفته می‌شود. ماده ۶۸ قانون آیین دادرسی مدنی نحوه تسلیم اوراق به شخص خوانده و اخذ رسید را بیان کرده است.
۲. ابلاغ قانونی چیست؟
ابلاغ قانونی، ابلاغی است که بدون تحویل مستقیم اوراق به شخص مخاطب، مطابق تشریفات مقرر قانونی انجام می‌شود؛ مانند موارد پیش‌بینی‌شده در مواد ۶۹ و ۷۰ قانون آیین دادرسی مدنی.
۳. آیا ابلاغ قانونی معتبر است؟
در صورت رعایت شرایط و تشریفات قانونی، ابلاغ قانونی می‌تواند معتبر و دارای آثار حقوقی باشد. ماده ۸۳ قانون آیین دادرسی مدنی نیز شرایط اعتبار مواردی را که اوراق به غیر مخاطب ابلاغ می‌شود، بیان کرده است.
۴. آیا ندیدن پیامک ثنا یعنی ابلاغ انجام نشده است؟
خیر. پیامک نقش اطلاع‌رسانی دارد و ملاک اصلی ابلاغ الکترونیکی، وصول اوراق به حساب کاربری مخاطب در سامانه ابلاغ است.
۵. آیا ابلاغیه‌ای که در ثنا دیده شود، ابلاغ واقعی محسوب می‌شود؟
مطابق ماده ۱۳ آیین‌نامه مربوط، رؤیت اوراق قضایی در سامانه ابلاغ با ثبت زمان و جزئیات، کلیه آثار ابلاغ واقعی را به همراه دارد.
۶. اگر ابلاغیه را نبینیم، مهلت اعتراض شروع نمی‌شود؟
صرف ندیدن ابلاغیه لزوماً به معنی عدم تحقق ابلاغ یا عدم شروع آثار قانونی نیست. در ابلاغ الکترونیکی، مقررات برای وصول اوراق به حساب کاربری آثار مشخصی در نظر گرفته‌اند و موضوع باید با توجه به نوع ابلاغ و مقررات حاکم بررسی شود.
—
جمع‌بندی
تفاوت اصلی ابلاغ واقعی و ابلاغ قانونی در نحوه انجام ابلاغ است.
در ابلاغ واقعی، اوراق قضایی مستقیماً به شخص مخاطب ابلاغ می‌شود؛ اما در ابلاغ قانونی، قانون روش‌های دیگری را برای تحقق ابلاغ پیش‌بینی کرده است.
نکته مهم این است که ابلاغ قانونی را نباید با «ابلاغ بی‌اعتبار» اشتباه گرفت. اگر تشریفات قانونی رعایت شده باشد، ابلاغ قانونی می‌تواند آثار حقوقی داشته باشد.
از سوی دیگر، در ابلاغ الکترونیکی، مقررات خاص سامانه ابلاغ باید مورد توجه قرار گیرد و وصول اوراق به حساب کاربری و رؤیت آن، آثار قانونی مشخصی دارد.
بنابراین، اگر درباره یک ابلاغیه قضایی با سؤال یا اختلاف مواجه هستید، باید نوع ابلاغ، تاریخ ابلاغ، نحوه انجام آن و مقررات مربوط به همان پرونده بررسی شود.
—
مقالات مرتبط
برای تکمیل خوشه محتوایی «ابلاغیه دادگاه»، این مقاله باید به مقاله قبلی سایت با عنوان:
«اگر ابلاغیه دادگاه را باز نکنیم چه می‌شود؟ مهلت اعتراض از چه زمانی شروع می‌شود؟»
لینک داخلی داشته باشد.
همچنین پیشنهاد می‌شود در ادامه مقاله به مقاله بعدی خوشه، یعنی:
«مهلت اعتراض به رأی دادگاه از چه زمانی شروع می‌شود؟»
لینک داده شود.
لینک‌های داخلی تکمیلی پیشنهادی:
– اگر ابلاغیه دادگاه را دیر ببینیم چه می‌شود؟
– اگر مهلت اعتراض به رأی دادگاه تمام شده باشد چه کنیم؟
– در دادگاه محکوم شدم و اجراییه صادر شده؛ چه کنم؟
—
جهت مشاوره حقوقی
جهت مشاوره حقوقی و بررسی تخصصی پرونده خود، با محمدرضا مه، وکیل پایه یک دادگستری در ارتباط باشید