نکاتی در خصوص جعل و استفاده از سند مجعول قسمت 1
یکی از مسائل رایج و مهم در حوزه حقوقی، استفاده از اسناد مجعول در پرونده های حقوقی است. برای پیگیری این نوع جرایم، نیاز به مشاوره و همکاری وکلا وجود دارد. جعل اسناد و استفاده از آنها طبق قانون مجازات اسلامی، بهعنوان تقلب شناخته میشود. تغییر عمدی و آگاهانه مفاد اسناد میتواند منجر به ایجاد ضرر برای فردی شود که به عنوان شاکی شناخته میشود. این افراد میتوانند برای اخذ حکم یا حبس جاعل، از وکیل کیفری کمک بگیرند.نکاتی در خصوص جرم جعل و مجازات آن به قلم وکیل
سند چیست؟
سند به عنوان واحدی از اطلاعات، می تواند به صورت صوتی، تصویری یا نوشتاری باشد و از منظر حقوقی، اجتماعی یا سیاسی دارای ارزش حفاظتی است. طبق قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، سند به معنی سند کتبی است که قابلیت استناد داشته و بهعنوان وسیله ای برای اثبات در دعوا یا دفاع استفاده می شود. برای اینکه یک سند معتبر شناخته شود، باید دو ویژگی زیر را داشته باشد:
- قابل ارجاع بودن
-
محصول کار و تفکر انسان بودن
انواع سند
انواع اسناد را میتوان از منظر شکایت در مورد جعل و استفاده از اسناد جعلی بررسی کرد. قانون گذاران اسناد را به دو قسمت تقسیم می کنند: اسناد رسمی، اسناد عادی و اسناد لازمالاجرا. انواع اسناد به شرح زیر است:
اسناد رسمی: این اسناد طبق مقررات قانون در دفاتر ثبتی یا دفاتر اسناد رسمی و یا با حضور مأمور رسمی و در حدود صلاحیت آنها تنظیم می شوند.
اسناد عادی: اسناد عادی به اسنادی اطلاق میشود که نحوه تنظیم آنها با اسناد رسمی متفاوت است. این اسناد شامل موارد زیر میشوند:
-
اسناد ثبت شده در دفتر ثبت اسناد و املاک
-
اسناد تنظیم شده در دفتر اسناد رسمی
-
اسناد تهیهشده در حدود اختیارات مقام رسمی
سند عادی که سند رسمی است: در مواردی، اسناد عادی میتوانند بهعنوان اسناد رسمی تلقی شوند و اثر مشابهی داشته باشند. این موارد عبارتند از:
-
سند عادی زمانی رسمی تلقی میشود که صادرکننده آن تأیید کند که سند توسط دریافتکننده صادر شده است.
-
سند عادی زمانی بهعنوان سند رسمی شناخته میشود که پیش از انکار، مهر و موم یا امضای آن توسط دادگاه تأیید شده باشد.
اسناد معتبر: سند لازمالاجرا، چه رسمی و چه عادی، به این معناست که در صورت عدم پرداخت بدهی، طلبکار میتواند بدون اقامه دعوی به آن مراجعه کند و از مرجع ذی صلاح درخواست وصول نماید.
سند در حکم لازمالاجرا
سند در حکم معتبر مانند سند لازم الاجرا عمل می کند و بدون طرح دعوی قابل اجراست. بهعنوان مثال، چک یکی از اسناد عادی است که لازم الاجرا محسوب می شود. اگر دارنده چک به دلیل کافی نبودن موجودی در حساب بدهکار، نتواند برای وصول آن به بانک مراجعه کند، می تواند با مراجعه به سند اجرایی، تمام یا قسمتی از چک را وصول کند.
تعریف جعل
جعل به معنای تغییر، مخدوش کردن یا ساختن (جعل) اصل سند به گونه ای است که شخص به منظور کلاهبرداری، به طور آگاهانه یک سند جعلی را بهجای سند اصلی ارائه کند. بهعنوان مثال، تغییر تاریخ سند، استفاده از مهر شخص دیگر بدون اجازه، افزودن کلمات یا عبارات، پاک کردن یا سیاه کردن قسمتهایی از متن، خراشیدن یا آسیب رساندن به سند و همچنین ایجاد مهر یا امضای جعلی، نمونههایی از جعل هستند.
انواع جعل
جعل به دو نوع تقسیم میشود:
-
ایجاد یک سند جدید: شامل ساختن سندی بهطور کامل جدید که وجود خارجی ندارد.
-
تغییر و دستکاری اسناد موجود یا مهر و امضاهای شخصی: شامل تغییر در اسناد یا جعل امضاهای موجود.
جعل چگونه رخ میدهد؟
جعل زمانی اتفاق می افتد که فردی ندانسته امضای خود را جعل کند یا اسناد مربوط به خود را تغییر و دستکاری نماید. جعل اسناد یا متون به راحتی ممکن است. برای مثال، اگر فردی تابلویی از هنرمندی را بهعنوان اصل آن به قصد فروش ارائه دهد، این عمل بهعنوان کلاهبرداری پیگرد قانونی دارد. همچنین، اگر فردی از قبل بداند که دوست یا آشنای او قرار است معاملهای را به جای او امضاء کند، این عمل بهعنوان جعل شناخته نمی شود. قانون گذار برای تحقق جرم جعل، شرطی را بهعنوان ضرر و زیان بالقوه (احتمالی) در نظر گرفته است، اما وجود ضرر و زیان واقعی نیز بهعنوان شرطی برای تحقق این جرم در نظر گرفته می شود.
جعل سند به چه معناست؟
جعل به معنای فریب دادن، ساختن و تقلب است. بنابراین، جعل سند به معنای ساختن یا تغییر سند به طور غیرقانونی و با هدف فریب است. از منظر حقوقی، جعل به عمل ایجاد اسناد، مهر، امضا و غیره بدون اجازه مالک به منظور کلاهبرداری اطلاق میشود. در اصطلاح حقوقی، جعل سند به تغییر عمدی و متقلبانه سند به نفع خود و به ضرر شخص دیگر اشاره دارد، به طوری که سند بر خلاف منافع آن شخص قابلیت استناد پیدا کند.https://rc.majlis.ir/fa/law/show/101531
جرم جعل چیست؟
جرم جعل به عمل جعل سند، اسناد یا هر نوع مدرکی اطلاق می شود که به طور غیرقانونی و به منظور فریب انجام می گیرد. برای اینکه یک عمل بهعنوان جعل محسوب شود، باید تغییر یا تحریف به طور فیزیکی بر روی کاغذ انجام گیرد. بنابراین، تحریف صدا، اثر انگشت یا تهیه کارت و بلیط بدون نوشته، جعل محسوب نمی شود.
جعل کننده کیست؟
جاعل به شخصی گفته می شود که عملیات و اقدامات مربوط به جعل اسناد را انجام می دهد و میتواند اسناد و مدارک غیرواقعی را با تغییر محتوای آنها نسبت به اسناد اصلی ارائه دهد. همچنین، دستکاری در یک سند معتبر می تواند به حذف ویژگیهای واقعی آن سند منجر شود. خواه شخصی از سند مجعول استفاده کند یا آن را به دیگران ارائه دهد، در نهایت، او در دادگاه کیفری بهعنوان جاعل شناخته می شود. علاوه بر جاعل، افرادی که از اسناد جعلی به منظور فریب دیگران یا سوءاستفاده استفاده می کنند نیز مجرم محسوب می شوند. به طور کلی، هر کسی که از سند مجعول سوءاستفاده کند یا آن را تنظیم و استفاده کند، جاعل نامیده می شود.
تفاوت جرم جعل سند با جرم استفاده از اسناد مجعول
جعل سند و استفاده از اسناد مجعول دو جرم متفاوت هستند. به عبارت دیگر، شخصی که ابتدا سندی را جعل میکند و سپس از آن استفاده می کند، مرتکب دو جرم مستقل میشود که هر یک مجازات جداگانه ای دارد. بر اساس رأی وحدت رویه شماره ۶۲۴ مورخ ۲۷/۱/۱۳۷۷ شورای عمومی دیوان عالی کشور، مجازاتهای جداگانه ای برای جعل و استفاده از اسناد مجعول در نظر گرفته شده است. همچنین در ماده ۸۳ قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح تصریح شده است که اگر جاعل خود استفادهکننده باشد، مجازات از پیش تعیینشده است. بنابراین، استفاده از سند مجعول بهعنوان عملی مستقل از جعل تلقی میشود.
ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۱ به موارد زیر اشاره دارد:
-
اگر مرتکب بیش از سه جرم نباشد، دادگاه حداکثر مجازات مقرر را تعیین میکند.
-
اگر مرتکب بیش از سه جرم شود، دادگاه مجازات هر جرم را بیشتر از حداکثر مجازات مقرر تعیین میکند، اما مجموع مجازاتها از حداکثر مجازات به اضافه نصف بیشتر نخواهد بود.
-
در صورت کاهش یا عدم امکان اجرای حداقل یا حداکثر مجازات قانونی، مجازات شدیدترین جرم اعمال میشود.
-
اگر تعداد جرایم بیش از سه باشد و حداقل یا حداکثر مجازتی وجود نداشته باشد، مجازات به نصف کاهش مییابد و به جریمه اصلی اضافه میشود.
مدت زمان تعقیب جرم استفاده از اسناد جعلی
مدت زمان تعقیب جرایم استفاده از اسناد جعلی بستگی به نوع سند (رسمی یا غیررسمی) دارد:
-
اسناد رسمی: حداکثر مجازات جرم استفاده از اسناد جعلی طبق ماده ۵۳۵ قانون مجازات اسلامی سه سال حبس است. طبق ماده ۱۰۵، مدت تعقیب متهم به استفاده از اسناد جعلی حداکثر ۵ سال است و در صورت عدم دستگیری متهم در این مدت، مجازات او ممکن است به هفت سال حبس منجر شود.
-
اسناد عادی: حداکثر مجازات جرم استفاده از سند مجعول به عنوان سند عادی، طبق ماده ۵۳۶ قانون مجازات اسلامی 2 سال حبس است. مدت تعقیب برای این نوع اسناد نیز طبق ماده ۱۰۵ قانون مجازات اسلامی 5 سال تعیین شده است.
قابل گذشت بودن جرم جعل و استفاده از اسناد جعلی
-
جرایم غیررسمی: جرایم جعل و استفاده از اسناد جعلی در صورتی که سند غیررسمی باشد، قابل گذشت است. یعنی اگر شاکی خصوصی تصمیم به شکایت نگیرد، ممکن است تعقیب قانونی متوقف شود.
-
جرایم رسمی: برای جعل اسناد رسمی و مواردی که قانون آنها را جرم انگاری کرده، قابل گذشت نیستند. به عبارت دیگر، اگر سند رسمی باشد، شاکی خصوصی نمی تواند مانع از پیگرد قانونی شود و حتی اگر شاکی از پیگیری شکایت خود منصرف شود، تعقیب قانونی ادامه خواهد یافت.
-
تخفیف مجازات: گذشت یا نرمش بزهدیده یا مدعی خصوصی ممکن است به تخفیف مجازات مجرم منجر شود، اما نمی تواند مانع از رسیدگی یا اجرای مجازات علیه مجرم شود. به طور کلی، جرایم جعل و استفاده از اسناد جعلی در مورد اسناد غیررسمی ممکن است قابل گذشت باشند، در حالی که در مورد اسناد رسمی اینگونه نیست و قانونگذار اجازه گذشت را برای این نوع جرایم نمی دهد.