قوه قاهره 2
به قلم محمدرضا مه وکیل پایه یک دادگستری
قوه قاهره به معنای نیرو و قدرت است.
قوه قاهره در علم حقوق کاربرد بسیاری دارد.
واژه فورس به معنای نیرو و قدرت و واژه ماژور هم به معنای بزرگ است.
و در اصطلاح به حادثه و اتفاقی گفته می شود که
به دلیل نیرومند بودن دفع کردن آن خارج از توان فرد است.
قوه قاهره هم همین معنا را می رساند.
قوه به معنای قدرت و قاهره به معنای قهری و غیر ارادی است.
قوه قاهره چیست؟
قوه قاهره حادثه ای است که آنچنان غیر ارادی و غیر قابل پیش بینی است که،
انسان نمی تواند آن را از خود دور کند،http://www.law.com
به همین دلیل اگر تعهدی را در قراردادی بر عهده گرفته باشد،
و به دلیل قوه قاهره نتواند آن را اجرا کند،
قانون او را مسئول جبران خسارت نمی داند.
مثل سیل،زلزله،جنگ،حریق،سکته زدن فرد و غیره.
قوه قاهره کاربرد های دیگری هم دارد که معادل همان عذر موجه است.
قوه قاهره چه زمانی باعث رفع مسئولیت می شود؟
گفتیم که کاربرد قوه قاهره در کجاست.
اما مسئله این است که چه شرایطی باید موجود باشد که قوه قاهره باعث رفع مسئولیت شود؟
1_باید گفت یکی از شرایط این است که این حادثه خارج از اراده فرد باشد،
مثل سیل و زلزله و سکته و غیره.
2_نکته دیگر این که حادثه مزبور باید غیر قابل پیش بینی باشد،
برای مثال اگر اخبار،
از قبل هشدار داده باشد که جاده ها چند روز آینده برف سنگینی خواهد داشت،
این جا دیگر قوه قاهره نیست.
3_شرط دیگر این است که شخص متعهد که باید تعهدی را اجرا کند،
نتواند آن حادثه را دفع و یا رفع کند.
برای مثال اگر از مسیری که می رود پل ارتباطی خراب شده باشد،
او باید مسیر و جاده ای دیگر را پیدا کند،
مثلا اگر تعهدش رساندن یک بار باشد.
قوه قاهره و پیش بینی آن در قرارداد:
تکلیف بسیاری از موارد را در صورت به وجود آمدن قوه قاهره می توان در قرارداد تعیین کرد،
و از پیچیدگی های بعدی جلوگیری کرد.
لذا تنظیم قرارداد می تواند بسیار حائز اهمیت باشد.
1_برای مثال می توان توافق کرد که حتی اگر قوه قاره هم باشد،
و فرد تعهد خود را اجرا نکند،
باید مسئولیت جبران خسارت را بر عهده بگیرد،
که این توافقی صحیح است.
و حتی در صورت رخ دادن فورس ماژور،
باز هم فرد باید جبران خسارت کند.
2_نکته دیگر این که می توان در قرارداد پیش بینی کرد،
که در این صورت تکلیف قرارداد چیست؟
آیا منفسخ می شود یا اینکه تمدید می شود؟
و یا این که برای مدتی به تعلیق می افتد و غیره.
3_همچنین می توان برخی موارد را از شمول قوه قاهره به وسیله قرارداد کم کرد یا این که اضافه کرد.
برای مثال نوشته شود که،
برف سنگین قوه قاهره نباشد،
یا این که زلزله قوه قاهره نباشد،
این موارد در قرارداد طرفین و بین خودشان معتبر است.
4_همچنین نوسانات و تورم گاهی آن قدر زیاد است که،
قوه قاهره محسوب می شود.
در این جا می توان هم شرط کرد که این مورد قوه قاهره نباشد،
و هم می توان گفت که این مورد قوه قاهره خواهد بود.
تأثیر قوه قاهره بر وجه التزام:
مسئله این است که اگر در ضمن قرارداد برای انجام ندادن تعهد،
وجه التزام یعنی مبلغی مقطوع برای خسارت تعیین شود،
آیا با وجود تأثیر قوه قاهره بر عدم انجام تعهد،
باز هم آن مبلغ قابل مطالبه است؟
برای مثال شرط شده که در ازای هر روز تأخیر،
برای انتقال سند رسمی فلان مبلغ را فروشنده باید پرداخت کند.
حال فرض کنیم فروشنده به دلیل بیماری یا مسائل قوه قاهره نتوانسته حاضر شود،
تکلیف چیست؟
به نظر می رسد باید گفت با وجود قوه قاره گرفتن خسارت ممکن نیست،
مگر آن که در خود قرارداد تصریح کنند که حتی اگر قوه قاهره باشد،
باز هم خسارت باید پرداخت شود.
البته در یک رأی از دادگاه تهران،https://www.mehdadgar.ir
حکمی صادر شده بود که مبلغ را در این فرض قابل مطالبه می داند.
اما در واقع باید گفت این اشتباه دادگاه بوده،
و قوه قاهره باعث معافیت از پرداخت حتی وجه التزام نیز می شود.
در نتیجه:
قوه قاهره یعنی حادثه ای ناگهانی و غیر قابل پیش بینی،
که دفع آن از توان انسان خارج است.
و باعث می شود که فرد نتواند تعهد خود را به موقع انجام دهد.
در این حالت متعهد باید به خسارت عدم انجام تعهد محکوم شود،
اما با اثبات قوه قاهره و این که قوه قاهره باعث شده که تعهد به موقع انجام نشود،
از پرداخت خسارت معاف می شود.
اما در هر حال در غالب موارد اصل تعهد پا برجا خواهد بود.
چنانچه در خصوص موضوع قوه قاهره سؤالی یا پرونده ای داشته اید می توانید با وکلای مؤسسه حقوقی محمدرضا مه دادگر در ساعات اداری با شماره 77723606 و 77724264 تماس حاصل فرمایید.